Thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ và sinh thái ở Việt Nam: Phân bón vi sinh hữu cơ giữ vai trò quan trọng trong cải thiện sức khỏe đất và phát triển bền vững (Phần 1)
Nghề Nghiệp: Đang cập nhậtThông Tin Chung
Trong tiến trình chuyển đổi sang phương thức sản xuất xanh, phân bón vi sinh hữu cơ là một trong những giải pháp cần được quan tâm nhằm nâng cao chất lượng đất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị nông sản bền vững.
1. Hướng tới những giải pháp thiết thực cho nông nghiệp Việt Nam
Theo TS.KH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (VOAA), đánh giá thực trạng, tiềm năng và khó khăn của nông nghiệp hữu cơ, sinh thái; giải pháp bảo vệ thực vật; tiêu chuẩn, vật tư và quản lý trong sản xuất hữu cơ; phát triển nông nghiệp tuần hoàn; sản xuất lúa hữu cơ; nhu cầu thị trường gia vị hữu cơ; phát triển ngành chè hữu cơ và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc nông sản là những điều cấp thiết mà ngành nông nghiệp hữu cơ trong nước cần thực hiện ngay.
Việc phát triển nông nghiệp hữu cơ không chỉ là vấn đề lựa chọn phương thức canh tác, mà còn liên quan chặt chẽ đến chất lượng vật tư đầu vào, năng lực tổ chức sản xuất, tiêu chuẩn hóa, kết nối thị trường và khả năng phối hợp giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp cùng các tổ chức khoa học.
2. Nông nghiệp hữu cơ và sinh thái: Chuyển từ tư duy sản lượng sang phát triển bền vững
Trong bối cảnh nông nghiệp phải đồng thời đáp ứng yêu cầu về năng suất, chất lượng, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường, nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp sinh thái đang trở thành những hướng tiếp cận đáng quan tâm.
Nông nghiệp hữu cơ chú trọng hệ thống quản lý sản xuất, sử dụng các đầu vào phù hợp với tiêu chuẩn áp dụng, duy trì độ phì của đất và hạn chế những tác động bất lợi đối với môi trường. Trong khi đó, nông nghiệp sinh thái nhấn mạnh việc vận dụng các nguyên lý sinh thái, đa dạng sinh học, tuần hoàn vật chất và tương tác giữa các thành phần trong hệ thống sản xuất.
Hai hướng tiếp cận này có những điểm giao thoa quan trọng, đặc biệt ở mục tiêu duy trì sức khỏe đất, sử dụng tài nguyên hiệu quả và nâng cao tính bền vững của hệ thống nông nghiệp.
Tuy nhiên, chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ hoặc sinh thái không thể chỉ dựa vào việc thay thế một loại phân bón bằng một loại phân bón khác. Quá trình này đòi hỏi thay đổi đồng bộ từ quản lý đất, dinh dưỡng cây trồng, nước tưới, bảo vệ thực vật, giống, tổ chức sản xuất đến kiểm soát chất lượng và tiêu thụ nông sản.
Trong tổng thể đó, phân bón vi sinh hữu cơ có thể đóng góp một phần quan trọng nếu được sản xuất, kiểm soát chất lượng và sử dụng đúng cách.
3. Phân bón vi sinh hữu cơ - giải pháp hỗ trợ phục hồi và nâng cao sức khỏe đất
Đất là nền tảng của sản xuất nông nghiệp. Chất lượng đất không chỉ được quyết định bởi hàm lượng dinh dưỡng mà còn phụ thuộc vào hàm lượng chất hữu cơ, cấu trúc đất, khả năng giữ nước, hoạt động sinh học và sự cân bằng của hệ sinh thái đất.
Việc sử dụng phân bón không phù hợp, canh tác liên tục hoặc thiếu bổ sung vật chất hữu cơ có thể góp phần làm suy giảm một số đặc tính của đất theo thời gian. Vì vậy, quản lý dinh dưỡng theo hướng bền vững cần quan tâm cả nhu cầu trước mắt của cây trồng lẫn khả năng duy trì độ phì đất lâu dài.
Phân bón hữu cơ có thể bổ sung vật chất hữu cơ và cung cấp một phần dinh dưỡng cho cây trồng. Tùy nguyên liệu, quy trình sản xuất và điều kiện sử dụng, vật chất hữu cơ còn có thể góp phần cải thiện cấu trúc đất, khả năng giữ ẩm và môi trường sống của sinh vật đất.
Trong khi đó, phân bón vi sinh chứa các vi sinh vật có ích được lựa chọn theo mục đích sử dụng. Một số chủng có thể hỗ trợ quá trình chuyển hóa chất hữu cơ, tham gia chu trình dinh dưỡng hoặc hỗ trợ khả năng cung cấp một số chất dinh dưỡng cho cây trồng trong điều kiện thích hợp.
Khi kết hợp thành phần hữu cơ với vi sinh vật phù hợp, phân bón vi sinh hữu cơ có tiềm năng tạo ra giải pháp bổ trợ cho quản lý dinh dưỡng và sức khỏe đất. Tuy nhiên, hiệu quả không giống nhau ở mọi sản phẩm. Chất lượng nguyên liệu, chủng vi sinh vật, mật độ vi sinh vật sống, điều kiện bảo quản, đặc điểm đất và loại cây trồng đều có ảnh hưởng đáng kể.
Do đó, phát triển sản phẩm cần dựa trên nghiên cứu, thử nghiệm và kiểm soát chất lượng, thay vì chỉ sử dụng khái niệm “hữu cơ” hoặc “vi sinh” như một cam kết chung về hiệu quả.
4. Từ phụ phẩm thành tài nguyên: Kết nối phân bón vi sinh hữu cơ với nông nghiệp tuần hoàn
Một trong những nội dung đáng chú ý trong chương trình hội thảo là chuyên đề về nông nghiệp tuần hoàn hướng tới nông nghiệp hữu cơ và sinh thái.
Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp hướng tới việc giảm lãng phí tài nguyên, tận dụng các dòng vật chất phù hợp và đưa phụ phẩm trở lại chu trình sản xuất sau khi được xử lý an toàn.
Trong chăn nuôi và trồng trọt, nhiều nguồn vật liệu hữu cơ có thể được nghiên cứu để làm nguyên liệu sản xuất phân bón, bao gồm phân gia súc, gia cầm đã được xử lý phù hợp, rơm rạ, thân lá cây trồng và phụ phẩm chế biến nông sản. Tuy nhiên, không phải mọi phụ phẩm đều có thể sử dụng trực tiếp. Nguyên liệu phải được phân loại, đánh giá thành phần, kiểm soát nguy cơ ô nhiễm và xử lý theo quy trình thích hợp.
Nếu được tổ chức tốt, chuỗi giá trị có thể hình thành theo hướng: phụ phẩm nông nghiệp được thu gom và xử lý; nguyên liệu đạt yêu cầu được đưa vào sản xuất phân bón vi sinh hữu cơ; sản phẩm được sử dụng tại các vùng trồng phù hợp; quá trình sản xuất tiếp tục tạo ra những dòng phụ phẩm mới để xem xét tái sử dụng.
Mô hình này có thể mang lại nhiều lợi ích tiềm năng, từ giảm lãng phí nguyên liệu, tạo thêm giá trị kinh tế cho phụ phẩm đến hỗ trợ quản lý chất hữu cơ trong đất.
Dẫu vậy, hiệu quả kinh tế tuần hoàn phụ thuộc vào tổ chức thu gom, chi phí vận chuyển, chất lượng đầu vào, công nghệ xử lý và thị trường tiêu thụ. Việc xây dựng các điểm tập kết, mạng lưới hợp tác xã và cơ chế liên kết với doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng để bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định.
5. Nâng cao chất lượng vật tư đầu vào và kiểm soát tiêu chuẩn sản phẩm
Thúc đẩy sản xuất hữu cơ gắn với tiêu chuẩn, vật tư và quản lý là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với phân bón vi sinh hữu cơ.
Một sản phẩm chỉ thực sự có giá trị khi đáp ứng các yêu cầu chất lượng, an toàn và phù hợp với mục đích sử dụng. Đối với phân bón hữu cơ, các yếu tố cần quan tâm gồm nguồn gốc nguyên liệu, mức độ ổn định sau xử lý, hàm lượng chất hữu cơ, thành phần dinh dưỡng và các chỉ tiêu an toàn theo quy định.
Đối với thành phần vi sinh, cần xác định rõ chủng hoặc nhóm vi sinh vật, mật độ theo yêu cầu của sản phẩm, tính ổn định trong bảo quản và khả năng duy trì chất lượng đến thời điểm sử dụng.
Đặc biệt, phân bón được sử dụng trong vùng sản xuất hướng tới chứng nhận hữu cơ phải đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn và hệ thống chứng nhận tương ứng. Không thể mặc nhiên coi mọi sản phẩm có tên gọi “hữu cơ” hoặc “vi sinh hữu cơ” đều được phép sử dụng trong mọi mô hình sản xuất hữu cơ.
Vì vậy, doanh nghiệp và hợp tác xã cần chủ động hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, quản lý lô sản xuất, kiểm tra chất lượng và hướng dẫn sử dụng minh bạch. Đây cũng là cơ sở để xây dựng lòng tin với người nông dân, nhà phân phối và người tiêu dùng.
(Còn tiếp)
Tiếng Việt
English